Suy giảm chức năng gan là tình trạng tế bào gan bị tổn thương diện rộng, suy giảm khả năng thực hiện các nhiệm vụ sinh lý vốn có. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển suy gan cấp tính hoặc diễn tiến âm thầm thành xơ gan, thậm chí là ung thư gan. Cùng PKBVDHYD1 tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa suy giảm chức năng gan giúp bạn bảo vệ sức khỏe bộ máy thải độc của cơ thể hiệu quả.

1. Suy giảm chức năng gan là gì?
Suy giảm chức năng gan là tình trạng khả năng thực hiện một hoặc nhiều nhiệm vụ của gan bị ảnh hưởng do tổn thương tế bào gan, bệnh lý đường mật hoặc các rối loạn liên quan. Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, tình trạng này có thể biểu hiện qua những thay đổi trong xét nghiệm máu hoặc tiến triển thành suy gan, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Xét theo thời gian diễn tiến, tổn thương gan có thể được chia thành hai nhóm chính:
● Tổn thương gan cấp tính: Xảy ra trong thời gian ngắn, có thể liên quan đến nhiễm virus viêm gan cấp tính, dùng thuốc quá liều hoặc phản ứng có hại với thuốc, ngộ độc nấm độc và các nguyên nhân khác. Một số trường hợp có thể tiến triển thành suy gan cấp, là tình trạng nghiêm trọng cần được cấp cứu và điều trị tại bệnh viện.
● Bệnh gan mạn tính: Tình trạng tổn thương gan kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, thường liên quan đến viêm gan B hoặc C mạn tính, sử dụng rượu bia kéo dài, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa và một số bệnh lý khác. Theo thời gian, tổn thương có thể dẫn đến xơ hóa, xơ gan và làm suy giảm chức năng gan.
Không phải mọi trường hợp tổn thương gan cấp tính đều gây suy gan cấp, cũng như không phải tất cả người mắc bệnh gan mạn tính đều tiến triển thành suy gan. Mức độ ảnh hưởng cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm phù hợp. Vì vậy, khi có dấu hiệu bất thường hoặc kết quả xét nghiệm gan ngoài giới hạn bình thường, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn theo dõi.

Suy giảm chức năng gan xảy ra khi tế bào gan bị tổn thương
2. Nguyên nhân gây suy giảm chức năng gan
Suy giảm chức năng gan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm bệnh lý gan mạn tính, nhiễm virus, sử dụng rượu bia, tác dụng của thuốc và một số rối loạn chuyển hóa. Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
2.1. Viêm gan virus
Virus viêm gan B và viêm gan C có thể gây tổn thương tế bào gan kéo dài. Nếu không được phát hiện và kiểm soát, tình trạng viêm mạn tính có thể dẫn đến xơ hóa gan, xơ gan và làm suy giảm chức năng gan.
Trong một số trường hợp, viêm gan cấp do virus có thể gây tổn thương gan nặng trong thời gian ngắn. Người bệnh không nhất thiết có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, vì vậy xét nghiệm và tầm soát theo chỉ định có ý nghĩa quan trọng đối với những người có nguy cơ.

Virus viêm gan B và viêm gan C có thể gây tổn thương tế bào gan kéo dài
2.2. Sử dụng rượu bia kéo dài
Rượu được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Việc uống nhiều rượu bia trong thời gian dài có thể thúc đẩy tích tụ mỡ trong gan, gây viêm gan do rượu và hình thành mô sẹo.
Khi tổn thương tiếp diễn, gan có thể phát triển thành xơ gan, làm giảm khả năng tổng hợp protein, chuyển hóa chất và thực hiện các chức năng khác. Nguy cơ phụ thuộc vào lượng rượu, thời gian sử dụng, tình trạng sức khỏe và các yếu tố cá nhân.

Sử dụng rượu bia kéo dài gây hại rất lớn cho gan
2.3. Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa
Gan nhiễm mỡ có liên quan đến các yếu tố như thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu và tình trạng kháng insulin. Ở một số người, mỡ tích tụ trong gan có thể đi kèm viêm và tổn thương tế bào gan, sau đó tiến triển thành xơ hóa hoặc xơ gan.
Không phải tất cả trường hợp gan nhiễm mỡ đều dẫn đến suy giảm chức năng gan. Tuy nhiên, việc phát hiện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm giúp hạn chế khả năng bệnh tiến triển.
2.4. Tác dụng phụ của thuốc và các chất có hại cho gan
Một số loại thuốc, thực phẩm bổ sung, thảo dược hoặc sản phẩm không rõ thành phần có thể gây tổn thương gan ở một số người. Nguy cơ phụ thuộc vào loại hoạt chất, liều lượng, thời gian sử dụng và đặc điểm cơ thể.
Đặc biệt, việc tự ý dùng thuốc quá liều hoặc phối hợp nhiều sản phẩm có cùng thành phần có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc điều trị đang được kê đơn, mà cần trao đổi với bác sĩ khi nghi ngờ thuốc ảnh hưởng đến gan.

Tự ý dùng thuốc quá liều có thể khiến gan nhiễm độc và suy giảm chức năng
2.5. Bệnh lý đường mật
Mật do gan sản xuất giúp tiêu hóa chất béo và được dẫn truyền qua hệ thống đường mật. Khi đường mật bị tắc nghẽn do sỏi, hẹp đường mật hoặc khối u, dòng chảy của mật có thể bị cản trở.
Tình trạng ứ mật kéo dài có thể gây tổn thương gan. Người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt, ngứa, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể cần xử lý tình trạng tắc nghẽn song song với điều trị tổn thương gan.

Tình trạng ứ mật kéo dài có thể gây tổn thương gan
2.6. Các bệnh lý và rối loạn khác
Ngoài những nguyên nhân trên, suy giảm chức năng gan còn có thể liên quan đến:
● Bệnh gan tự miễn: Hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào gan hoặc đường mật, gây viêm và tổn thương kéo dài.
● Bệnh di truyền hoặc rối loạn chuyển hóa: Chẳng hạn bệnh Wilson gây tích tụ đồng hoặc bệnh ứ sắt gây tích tụ sắt trong cơ thể.
● Nhiễm trùng và tình trạng bệnh nặng: Một số trường hợp nhiễm trùng nặng, sốc hoặc thiếu máu đến gan có thể gây tổn thương gan cấp.
● Xơ gan do nhiều nguyên nhân: Mô gan bình thường dần bị thay thế bằng mô sẹo, làm thay đổi cấu trúc và ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của gan.
Một người có thể đồng thời gặp nhiều yếu tố nguy cơ, chẳng hạn vừa mắc gan nhiễm mỡ vừa uống nhiều rượu bia. Vì vậy, cần đánh giá tổng thể thay vì chỉ tập trung vào một nguyên nhân riêng lẻ.
3. Triệu chứng suy giảm chức năng gan
Ở giai đoạn sớm, suy giảm chức năng gan thường không có triệu chứng rõ ràng hoặc biểu hiện rất mờ nhạt dễ nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Khi chức năng gan suy giảm rõ rệt, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu:
3.1. Mệt mói, chán ăn và buồn nôn
Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém ngon miệng, buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng. Những biểu hiện này không đặc hiệu cho bệnh gan và cũng có thể gặp trong nhiều tình trạng sức khỏe khác. Nếu mệt mỏi đi kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau bụng hoặc các dấu hiệu bất thường khác, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài do suy giảm chức năng gan
3.2. Vàng da, vàng mắt
Vàng da và vàng củng mạc mắt xảy ra khi bilirubin tích tụ trong máu. Đây có thể là dấu hiệu của tổn thương tế bào gan, ứ mật hoặc một số bệnh lý khác liên quan đến quá trình phân hủy hồng cầu. Vàng da mới xuất hiện, đặc biệt khi đi kèm nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc đau bụng, cần được đánh giá y tế sớm thay vì tự điều trị tại nhà.

Vàng da vàng mắt là triệu chứng điển hình của bệnh lý gan mật
3.3. Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu và ngứa da
Khi quá trình xử lý bilirubin hoặc bài tiết mật bị ảnh hưởng, người bệnh có thể nhận thấy nước tiểu sẫm hơn bình thường, phân nhạt màu hoặc ngứa da kéo dài. Tuy nhiên, những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng do bệnh gan. Màu nước tiểu và phân còn chịu ảnh hưởng của lượng nước uống, chế độ ăn, thuốc và nhiều yếu tố khác. Nếu thay đổi kéo dài hoặc xuất hiện đồng thời với vàng da, người bệnh nên đi khám.
3.4. Đau hoặc khó chịu vùng bụng trên bên phải
Một số người có cảm giác tức nặng hoặc đau ở vùng bụng trên bên phải, nơi gan nằm. Triệu chứng này có thể liên quan đến gan to hoặc tình trạng viêm, nhưng không đủ để khẳng định người bệnh đang suy giảm chức năng gan. Đau bụng dữ dội, đau tăng nhanh hoặc đau kèm sốt, nôn ói, vàng da cần được đánh giá kịp thời để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm.

Người bệnh có thể cảm thấy đau tức vùng bụng bên phải
3.5. Phù chân và bụng to bất thường
Khi bệnh gan mạn tính tiến triển, khả năng tổng hợp albumin có thể giảm và áp lực trong hệ thống tĩnh mạch cửa có thể tăng. Những thay đổi này góp phần gây phù chân hoặc tích tụ dịch trong ổ bụng, còn gọi là cổ trướng. Đây là những biểu hiện cần được thăm khám sớm, đặc biệt ở người đã được chẩn đoán xơ gan hoặc bệnh gan mạn tính.
3.6. Dễ bầm tím hoặc chảy máu kéo dài
Gan tham gia tổng hợp nhiều yếu tố đông máu. Khi chức năng tổng hợp bị ảnh hưởng đáng kể, người bệnh có thể dễ bầm tím, chảy máu chân răng hoặc chảy máu kéo dài hơn bình thường.
Tuy nhiên, những dấu hiệu này cũng có thể liên quan đến bệnh lý về máu, tác dụng của thuốc hoặc các nguyên nhân khác. Người bệnh cần được đánh giá thay vì tự kết luận là do gan.
3.7. Rối loạn giấc ngủ, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức
Ở người mắc bệnh gan nặng, các chất mà gan bình thường có thể chuyển hóa hoặc đào thải bị tích tụ, góp phần gây bệnh não gan. Biểu hiện có thể bao gồm đảo lộn giấc ngủ, giảm tập trung, thay đổi hành vi, lú lẫn hoặc buồn ngủ bất thường.
Lú lẫn mới xuất hiện, khó đánh thức, co giật hoặc thay đổi ý thức là dấu hiệu cần cấp cứu. Đây có thể là biểu hiện của suy gan cấp hoặc biến chứng nghiêm trọng khác.
4. Chẩn đoán và điều trị suy giảm chức năng gan như thế nào?
Việc chẩn đoán và điều trị suy giảm chức năng gan phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và các biến chứng đi kèm. Không có một xét nghiệm đơn lẻ hay một loại thuốc phù hợp cho tất cả trường hợp.
4.1. Phương pháp chẩn đoán
Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, thói quen sử dụng rượu bia, các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng, đồng thời kiểm tra những triệu chứng như vàng da, phù, cổ trướng hoặc dấu hiệu bệnh gan mạn tính.
Tùy tình trạng cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định các xét nghiệm sau:
● Xét nghiệm máu: ALT, AST giúp đánh giá tổn thương tế bào gan; bilirubin hỗ trợ đánh giá quá trình xử lý sắc tố mật; albumin và thời gian prothrombin/INR góp phần đánh giá khả năng tổng hợp của gan. Các xét nghiệm khác có thể được bổ sung theo nghi ngờ lâm sàng.
● Xét nghiệm tìm nguyên nhân: Có thể bao gồm xét nghiệm viêm gan virus, đánh giá bệnh tự miễn hoặc các rối loạn chuyển hóa khi phù hợp.
● Siêu âm bụng: Hỗ trợ khảo sát hình thái gan, gan nhiễm mỡ, đường mật, dịch ổ bụng và một số bất thường cấu trúc.
● Đo độ đàn hồi gan hoặc chụp cắt lớp, cộng hưởng từ: Được cân nhắc khi cần đánh giá mức độ xơ hóa, tổn thương khu trú hoặc làm rõ những bất thường khác.
● Sinh thiết gan: Chỉ thực hiện trong một số trường hợp khi kết quả có thể giúp xác định chẩn đoán hoặc định hướng điều trị.
Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các phương pháp trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm dựa trên triệu chứng, kết quả ban đầu và yếu tố nguy cơ. Men gan tăng không đồng nghĩa chắc chắn với suy gan; ngược lại, men gan bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn bệnh gan mạn tính.

Xét nghiệm máu giúp đánh giá tổn thương tế bào gan
4.2. Điều trị theo nguyên nhân
Mục tiêu điều trị là kiểm soát nguyên nhân gây tổn thương, bảo tồn chức năng gan còn lại và phòng ngừa biến chứng.
● Viêm gan virus: Điều trị bằng thuốc kháng virus khi có chỉ định, kết hợp theo dõi định kỳ để kiểm soát bệnh và đánh giá nguy cơ tiến triển.
● Bệnh gan liên quan đến rượu bia: Ngừng sử dụng rượu bia là bước quan trọng. Người bệnh có thể cần hỗ trợ dinh dưỡng, điều trị các biến chứng và chương trình hỗ trợ cai rượu phù hợp.
● Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa: Điều chỉnh cân nặng hợp lý, tăng vận động và kiểm soát đường huyết, mỡ máu, huyết áp theo hướng dẫn y tế.
● Tổn thương gan do thuốc: Bác sĩ sẽ xem xét loại thuốc hoặc sản phẩm nghi ngờ, điều chỉnh hay ngừng sử dụng khi cần thiết. Người bệnh không nên tự ý dừng thuốc kê đơn hoặc dùng thêm sản phẩm được quảng cáo là giải độc gan.
● Bệnh lý đường mật: Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể cần thuốc, nội soi can thiệp hoặc phẫu thuật để giải quyết tình trạng tắc nghẽn.
● Bệnh gan tự miễn hoặc rối loạn chuyển hóa: Điều trị đặc hiệu theo từng bệnh lý và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.
Nếu chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, người bệnh có thể cần nhập viện để điều trị và theo dõi sát. Trong trường hợp suy gan giai đoạn cuối, ghép gan có thể được cân nhắc tại cơ sở chuyên môn phù hợp.

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều trị viêm gan virus để kiểm soát bệnh
4.3. Chăm sóc và theo dõi trong quá trình điều trị
Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị nguyên nhân, chế độ chăm sóc và theo dõi đóng vai trò quyết định đến khả năng phục hồi của tế bào gan:
● Tuân thủ tái khám & dùng thuốc: Tái khám đúng lịch hẹn, sử dụng thuốc đúng chỉ định. Luôn chủ động thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc tây, thảo dược hay thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
● Dinh dưỡng hợp lý: Đảm bảo chế độ ăn cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất, được cá nhân hóa theo tình trạng gan và các bệnh lý đi kèm.
● Chế độ ăn cho bệnh nhân xơ gan/cổ trướng: Cần có hướng dẫn riêng của bác sĩ về lượng muối (ăn nhạt), lượng dịch uống và lượng protein hằng ngày. Người bệnh không nên tự ý kiêng khem quá mức vì rất dễ dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng và kiệt sức.
5. Biện pháp phòng ngừa suy giảm chức năng gan
Không phải mọi bệnh lý gan đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh, tiêm phòng phù hợp và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương gan hoặc hạn chế bệnh tiến triển.
5.1. Hạn chế hoặc tránh rượu bia
Rượu bia có thể gây tổn thương gan, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn. Tránh rượu bia là lựa chọn an toàn nhất để hạn chế tổn thương gan do rượu. Người đã mắc bệnh gan nên trao đổi với bác sĩ về việc ngừng hoàn toàn rượu bia và cách thực hiện an toàn nếu có tình trạng lệ thuộc rượu.
5.2. Duy trì cân nặng hợp lý và chế độ ăn cân bằng
Thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2 và rối loạn mỡ máu có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và tổn thương gan tiến triển. Người bệnh nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn đạm phù hợp và chất béo lành mạnh; đồng thời hạn chế đồ uống nhiều đường, thực phẩm siêu chế biến và khẩu phần dư thừa năng lượng.
Nếu đang thừa cân, giảm cân từ từ theo kế hoạch phù hợp có thể giúp cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ. Tránh các phương pháp giảm cân cấp tốc hoặc nhịn ăn kéo dài.

Duy trì chế độ ăn cân bằng và vận động thể chất thường xuyên
5.3. Tiêm phòng viêm gan và phòng tránh lây nhiễm
Vắc xin viêm gan B giúp phòng ngừa nhiễm virus viêm gan B. Hiện chưa có vắc xin phòng viêm gan C, vì vậy cần áp dụng các biện pháp giảm nguy cơ lây nhiễm như không dùng chung kim tiêm, sử dụng dụng cụ vô khuẩn trong thủ thuật và thực hành tình dục an toàn.
Người có nguy cơ nhiễm viêm gan virus hoặc chưa rõ tình trạng miễn dịch nên trao đổi với bác sĩ về xét nghiệm, tiêm chủng và các biện pháp dự phòng phù hợp. Người đã nhiễm virus viêm gan B hoặc C cần được theo dõi, điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.

Vắc xin viêm gan B giúp phòng ngừa nhiễm virus viêm gan B
5.4. Thận trọng khi sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung
Không tự ý tăng liều thuốc, phối hợp nhiều loại thuốc hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Một số sản phẩm có thành phần thảo dược hoặc được quảng cáo là “thải độc”, “bổ gan” vẫn có thể gây tổn thương gan.
Trước khi dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung mới, đặc biệt nếu đang mắc bệnh gan, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ. Việc dùng thuốc đúng chỉ định giúp hạn chế nguy cơ tổn thương gan do thuốc.
5.5. Kiểm tra sức khỏe và theo dõi bệnh gan định kỳ
Người có nguy cơ như mắc viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, béo phì, sử dụng rượu bia kéo dài hoặc có tiền sử dùng thuốc ảnh hưởng đến gan nên chủ động trao đổi với bác sĩ về kế hoạch kiểm tra phù hợp. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm máu, siêu âm hoặc các phương pháp khác dựa trên nguy cơ và tình trạng thực tế. Phát hiện sớm giúp người bệnh có cơ hội kiểm soát nguyên nhân và theo dõi diễn tiến trước khi xuất hiện biến chứng nặng.

Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ và kiểm soát hiệu quả
Suy giảm chức năng gan có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân như viêm gan virus, sử dụng rượu bia, gan nhiễm mỡ, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý đường mật. Tình trạng này đôi khi diễn tiến âm thầm, vì vậy người bệnh không nên chỉ dựa vào triệu chứng bên ngoài hoặc một chỉ số men gan để tự đánh giá sức khỏe gan.
Khi có dấu hiệu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ, người bệnh nên thăm khám để được xác định nguyên nhân và hướng dẫn theo dõi phù hợp. Chủ động phòng ngừa, sử dụng thuốc an toàn và kiểm soát tốt các bệnh lý nền là những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.
Nếu cần kiểm tra sức khỏe gan, người bệnh có thể liên hệ Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 qua hotline 1900 6923 để được tư vấn về dịch vụ thăm khám phù hợp. Trường hợp có dấu hiệu cấp cứu như lú lẫn, nôn ra máu hoặc chảy máu nghiêm trọng, cần đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng cấp cứu ngay, không trì hoãn để chờ lịch khám thông thường.
