ĐO FENO: MỤC ĐÍCH VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN

Đo FeNO là phương pháp đánh giá tình trạng viêm đường thở thông qua nồng độ Nitric Oxide (NO) trong hơi thở ra. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, thực hiện nhanh, không gây đau và được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán cũng như theo dõi điều trị bệnh hen phế quản. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ đo FeNO là gì, được chỉ định trong những trường hợp nào và quy trình thực hiện ra sao.

1. Đo FeNO là gì?

FeNO là viết tắt của Fractional Exhaled Nitric Oxide (Phân phân lượng Nitric Oxide trong hơi thở ra). Nitric Oxide là một chất khí được sản xuất tự nhiên bởi các tế bào biểu mô đường hô hấp. Khi đường thở xảy ra tình trạng viêm, đặc biệt là viêm tăng bạch cầu ái toan thường gặp ở bệnh hen phế quản và các bệnh lý dị ứng, lượng khí NO được tạo ra sẽ tăng lên đáng kể.

Đo FeNO là phương pháp thăm dò chức năng hô hấp không xâm lấn, giúp đo nồng độ Nitric Oxide trong hơi thở ra, được biểu thị bằng đơn vị ppb (parts per billion). Người bệnh chỉ cần hít vào sâu rồi thở ra đều theo hướng dẫn trong vài giây, máy sẽ tự động phân tích và hiển thị kết quả.

Nồng độ FeNO càng cao thường phản ánh mức độ viêm đường thở do bạch cầu ái toan càng rõ rệt. Vì vậy, đây là công cụ hữu ích giúp bác sĩ chẩn đoán, theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị các bệnh lý hô hấp, đặc biệt là hen phế quản.

Đo FeNO đo lường nồng độ Nitric Oxide trong hơi thở để đánh giá tình trạng viêm đường hô hấp

2. Mục đích của phương pháp đo FeNO

Đo FeNO là một xét nghiệm có giá trị trong chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý hô hấp có tình trạng viêm đường thở, đặc biệt là hen phế quản. Phương pháp này thường được chỉ định trong các tình huống:

● Chẩn đoán hen phế quản: Nồng độ FeNO tăng cao gợi ý tình trạng viêm đường thở do bạch cầu ái toan – đặc điểm thường gặp ở người mắc hen phế quản. Kết quả đo giúp bác sĩ hỗ trợ chẩn đoán, đặc biệt trong những trường hợp triệu chứng chưa điển hình hoặc kết quả hô hấp ký chưa đủ rõ ràng.

● Xác định kiểu viêm đường thở: FeNO giúp phân biệt tình trạng viêm đường thở do dị ứng hoặc tăng bạch cầu ái toan với các nguyên nhân khác như nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus. Điều này góp phần lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

● Dự đoán khả năng đáp ứng với Corticosteroid dạng hít: Nồng độ FeNO cao cho biết người bệnh sẽ đáp ứng rất tốt với các loại thuốc kháng viêm dạng hít (ICS - Inhaled Corticosteroids).

● Theo dõi hiệu quả điều trị: Việc đo FeNO định kỳ giúp đánh giá mức độ kiểm soát tình trạng viêm đường thở trong quá trình điều trị. Khi chỉ số FeNO giảm, điều này thường cho thấy tình trạng viêm đã được cải thiện và phác đồ điều trị đang mang lại hiệu quả.

● Đánh giá sự tuân thủ điều trị: Nếu chỉ số FeNO vẫn duy trì ở mức cao mặc dù người bệnh đang được điều trị, bác sĩ có thể xem xét khả năng sử dụng thuốc chưa đúng kỹ thuật, chưa tuân thủ điều trị hoặc cần điều chỉnh phác đồ nhằm kiểm soát bệnh tốt hơn.

Nồng độ FeNO tăng cao là dấu hiệu gợi ý mắc hen phế quản

3. Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo FeNO

Nồng độ FeNO phản ánh tình trạng viêm đường thở nhưng cũng có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố sinh lý, bệnh lý và thói quen sinh hoạt. Dưới đây là những yếu tố có thể gây ảnh hưởng đến kết quả đo FeNO:

● Độ tuổi và chiều cao: Ở trẻ em, chỉ số FeNO có xu hướng tăng dần theo độ tuổi và chiều cao trong quá trình phát triển thể chất.

● Giới tính: Theo thống kê, kết quả xét nghiệm FeNO ở nam giới thường cao hơn so với nữ giới.

● Hút thuốc lá: Người đang hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thường có chỉ số FeNO thấp hơn thực tế do khói thuốc làm giảm quá trình sản xuất Nitric Oxide ở niêm mạc đường hô hấp. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc diễn giải kết quả xét nghiệm.

● Nhiễm trùng đường hô hấp: Các đợt cảm lạnh, viêm họng, viêm phế quản hoặc nhiễm virus đường hô hấp có thể làm thay đổi nồng độ FeNO. Vì vậy, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể hẹn người bệnh đo lại sau khi tình trạng nhiễm trùng đã ổn định.

● Lưu lượng thở ra: Nồng độ FeNO có mối quan hệ nghịch lý với tốc độ dòng thở, chỉ số FeNO sẽ giảm xuống khi lưu lượng thở ra tăng lên.

● Sử dụng thuốc điều trị: Việc sử dụng các loại thuốc hít/xịt giãn phế quản tác dụng ngắn (như Salbutamol/Ventolin) ngay trước thời điểm tiến hành kiểm tra có thể làm giảm nhẹ nồng độ FeNO trong hơi thở.

Chỉ số FeNO có xu hướng tăng dần theo độ tuổi và chiều cao trong giai đoạn trẻ phát triển

4. Quy trình thực hiện đo FeNO

Đo FeNO là kỹ thuật đơn giản, nhanh chóng, không xâm lấn và thường chỉ mất khoảng 5–10 phút. Trong suốt quá trình thực hiện, người bệnh chỉ cần phối hợp thở đúng theo hướng dẫn của kỹ thuật viên để đảm bảo kết quả chính xác.

● Chuẩn bị: Trước khi thực hiện, người bệnh sẽ được hướng dẫn nghỉ ngơi khoảng 10–15 phút để ổn định nhịp thở. Kỹ thuật viên sẽ giải thích và hướng dẫn thao tác thở để người bệnh nắm rõ.

● Hít vào tối đa: Bệnh nhân ngậm ống thở chuyên dụng (có tích hợp bộ lọc khuẩn), tiến hành hít vào một hơi thật sâu qua miệng để lấp đầy không khí vào phổi.

● Thở ra đều đặn: Bệnh nhân thở ra chậm rãi và duy trì lực thở ổn định qua ống đo trong khoảng 6 – 10 giây (máy đo có màn hình hiển thị hoạt họa trực quan giúp người bệnh điều chỉnh tốc độ thở đạt chuẩn). Tốc độ dòng thở ra được thiết bị kiểm soát cố định ở mức 50 mL/s.

● Đọc kết quả: Hệ thống máy đo tự động phân tích lượng khí Nitric Oxide và trả về kết quả FeNO (tính theo đơn vị ppb) ngay trên màn hình. Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp sẽ dựa vào chỉ số này kết hợp với triệu chứng lâm sàng để tư vấn và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Người bệnh chỉ cần hít thở vào ống thở chuyên dụng khi đo FeNO

5. Vai trò của đo FeNO trong chẩn đoán và điều trị bệnh hen phế quản

Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính của đường thở, trong đó nhiều người bệnh xuất hiện tình trạng viêm tăng bạch cầu ái toan. Đo FeNO là một trong những phương pháp giúp đánh giá trực tiếp mức độ viêm này, từ đó hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, lựa chọn phương pháp điều trị và theo dõi hiệu quả kiểm soát bệnh.

5.1. Hỗ trợ chẩn đoán hen phế quản

Ở những người có triệu chứng như ho kéo dài, khò khè, khó thở hoặc tức ngực nhưng kết quả hô hấp ký chưa đủ rõ ràng, chỉ số FeNO có thể cung cấp thêm bằng chứng về tình trạng viêm đường thở do bạch cầu ái toan. Khi kết hợp với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác, FeNO giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán hen phế quản.

5.2. Dự đoán khả năng đáp ứng với Corticosteroid dạng hít

Người bệnh có chỉ số FeNO tăng thường đáp ứng tốt với corticosteroid dạng hít (ICS) – nhóm thuốc nền quan trọng trong điều trị hen phế quản. Nhờ đó, bác sĩ có thêm cơ sở để quyết định có nên khởi trị bằng ICS hoặc điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

Người bệnh có chỉ số FeNO tăng thường đáp ứng tốt với corticosteroid dạng hít

5.3. Theo dõi mức độ kiểm soát viêm đường thở

Ngay cả khi các triệu chứng lâm sàng đã cải thiện, tình trạng viêm đường thở vẫn có thể tồn tại. Đo FeNO định kỳ giúp đánh giá mức độ kiểm soát viêm, hỗ trợ bác sĩ theo dõi diễn tiến bệnh và phát hiện sớm nguy cơ tái phát hoặc cơn hen cấp.

5.4. Cá thể hóa điều trị

Kết quả FeNO giúp bác sĩ cân nhắc tăng, giảm hoặc duy trì liều corticosteroid dạng hít tùy theo mức độ viêm đường thở của từng người bệnh. Điều này góp phần tối ưu hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế nguy cơ sử dụng thuốc quá liều hoặc không cần thiết.

5.5. Đánh giá sự tuân thủ điều trị

Nếu chỉ số FeNO vẫn ở mức cao mặc dù người bệnh đã được kê đơn điều trị, bác sĩ có thể xem xét khả năng sử dụng thuốc chưa đúng kỹ thuật, chưa tuân thủ điều trị hoặc bệnh chưa được kiểm soát tốt. Việc đánh giá này giúp kịp thời điều chỉnh kế hoạch điều trị và hướng dẫn người bệnh sử dụng thuốc hiệu quả hơn.

Mặc dù có giá trị cao trong chẩn đoán và theo dõi hen phế quản, FeNO không được sử dụng như một xét nghiệm đơn lẻ để kết luận bệnh. Bác sĩ sẽ luôn kết hợp kết quả FeNO với triệu chứng lâm sàng, hô hấp ký và các xét nghiệm liên quan để đưa ra chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Xét nghiệm FeNO hỗ trợ bác sĩ đánh giá hiệu quả của thuốc và sự tuân thủ điều trị

Đo FeNO là công cụ thăm dò chức năng hô hấp hiện đại, an toàn, không đau và có giá trị rất cao trong việc chẩn đoán, đánh giá mức độ viêm và tối ưu hóa phác đồ điều trị bệnh Hen phế quản. Việc chủ động kiểm tra FeNO giúp người bệnh hen kiểm soát tốt căn bệnh của mình, hạn chế tối đa nguy cơ lên cơn khó thở cấp tính.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các triệu chứng ho hắng kéo dài, khò khè, khó thở, nghi ngờ mắc bệnh hen hoặc đang điều trị hen nhưng chưa kiểm soát tốt, hãy đến Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa hô hấp giàu kinh nghiệm, tận tâm cùng trang thiết bị hiện đại sẽ hỗ trợ chẩn đoán đúng bệnh và xây dựng phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả cho quý khách.

Liên hệ hotline 1900 6923 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch kiểm tra chức năng hô hấp tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 ngay hôm nay!