Bài viết được biên soạn bởi: TTƯT.TS.BS Nguyễn Vinh Quang - PGĐ chuyên môn kiêm Trưởng LCK Nội tiết - Nội Tim mạch

 Tăng mỡ máu là một trong những yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng và nguy hiểm nhất ở người bệnh đái tháo đường. Thực tế cho thấy, phần lớn các trường hợp nhồi máu cơ tim, đột quỵ não hay suy tim ở người bệnh đái tháo đường không xảy ra đột ngột, mà tiến triển âm thầm trong nhiều năm do rối loạn mỡ máu không được kiểm soát tốt.

 Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2026, kiểm soát mỡ máu được đặt ngang hàng với kiểm soát đường huyết và huyết áp trong chiến lược phòng ngừa biến cố tim mạch toàn diện cho người bệnh.

1. Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị tăng mỡ máu?

 Ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường type 2, tình trạng đề kháng insulin làm rối loạn chuyển hóa mỡ theo nhiều cơ chế khác nhau.

Hậu quả thường gặp là:

 ●   Tăng triglycerid máu

 ●   Giảm cholesterol HDL (cholesterol “tốt”)

 ●   Tăng LDL cholesterol nhỏ, đậm đặc – dễ gây xơ vữa động mạch nhất

 Điều đáng lo ngại là tăng mỡ máu thường không gây triệu chứng rõ ràng, nhiều người bệnh chỉ phát hiện khi đã xảy ra biến cố tim mạch nghiêm trọng.

 Tình trạng kháng insulin làm rối loạn chuyển hóa mỡ theo nhiều cơ chế khác nhau

2. ADA 2026: Không chỉ nhìn vào con số mỡ máu

 Một điểm nhấn quan trọng trong hướng dẫn ADA 2026 là điều trị mỡ máu phải dựa trên nguy cơ tim mạch tổng thể, chứ không chỉ dựa vào một con số xét nghiệm đơn lẻ.

2.1. Đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể

 Trước khi đưa ra phác đồ điều trị, bác sĩ tiến hành đánh giá các yếu tố nguy cơ của người bệnh đái tháo đường.

 ●   Độ tuổi

 ●   Thời gian mắc bệnh đái tháo đường

 ●   Có hay không bệnh tim mạch xơ vữa

 ●   Có biến chứng thận, tăng huyết áp, hút thuốc lá, béo phì…

 Từ đó, bác sĩ sẽ lựa chọn mục tiêu mỡ máu và phương án điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

 Bác sĩ tiến hành đánh giá các yếu tố nguy cơ như tình trạng huyết áp

2.2. Ai cần dùng thuốc statin?

 Theo ADA 2026, phần lớn người bệnh đái tháo đường từ 40 tuổi trở lên đều cần dùng statin, ngay cả khi chưa có biểu hiện bệnh tim mạch. Những nhóm đối tượng chắc chắn cần dùng statin bao gồm:

 ●   Người bệnh đái tháo đường từ 40 tuổi trở lên.

 ●   Người đồng thời có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, hút thuốc lá, thừa cân – béo phì.

 ●   Người đã xuất hiện biến chứng thận, võng mạc hoặc thần kinh do đái tháo đường.

 ●   Người có tiền sử đã từng bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc từng được can thiệp mạch vành.

 Các chuyên gia nhấn mạnh: không cần chờ cholesterol “cao” mới bắt đầu dùng statin, bởi statin là thuốc dự phòng tim mạch, không chỉ đơn thuần là thuốc hạ mỡ máu.

 Phần lớn người bệnh đái tháo đường từ 40 tuổi đều cần dùng statin

2.3. Mục tiêu LDL-C theo ADA 2026

 Nguy cơ tim mạch càng cao thì đích đến của chỉ số LDL-C (cholesterol xấu) càng phải được siết chặt và kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Theo hướng dẫn ADA 2026 khuyến cáo:

 ●   Người bệnh đái tháo đường chưa có bệnh tim mạch: LDL-C nên < 70 mg/dL

 ●   Người bệnh đã có bệnh tim mạch xơ vữa: LDL-C nên < 55 mg/dL và giảm ≥ 50% so với ban đầu

 Thông điệp được nhấn mạnh là: nguy cơ tim mạch càng cao thì mục tiêu LDL-C càng phải thấp.

3. Phác đồ sử dụng thuốc và phối hợp thuốc đúng cách

 Kiểm soát tăng mỡ máu là một hành trình liên tục, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ phía người bệnh.

3.1. Statin vẫn là nền tảng điều trị bệnh

 Theo ADA 2026, statin là thuốc nền tảng bắt buộc trong điều trị tăng mỡ máu ở người bệnh đái tháo đường có nguy cơ tim mạch từ trung bình trở lên. Việc ngưng statin chỉ vì “mỡ máu đã về bình thường” là một sai lầm thường gặp và có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ trong tương lai.

 Ngưng statin không theo chỉ định có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim

3.2. Khi statin chưa đủ, cần phối hợp thuốc

 Trong trường hợp dùng statin đúng liều mà LDL-C vẫn chưa đạt mục tiêu, ADA 2026 khuyến cáo:

 ●   Phối hợp sớm với ezetimibe

 ●   Cân nhắc thuốc ức chế PCSK9 ở người nguy cơ rất cao

 Chiến lược điều trị được nhấn mạnh là đạt mục tiêu mỡ máu sớm và duy trì lâu dài.

3.3. Không chỉ thuốc, lỗi sống vẫn rất quan trọng

 Mặc dù thuốc đóng vai trò quan trọng, việc xây dựng lối sống lành mạnh vẫn là yếu tố nền tảng trong kiểm soát rối loạn mỡ máu ở người bệnh đái tháo đường. Dưới đây là những thói quen tốt bạn nên duy trì để bảo vệ sức khỏe:

 ●   Xây dựng chế độ ăn cân đối, hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và đường tinh luyện.

 ●   Tăng cường rau xanh, trái cây ít đường, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ.

 ●   Duy trì hoạt động thể lực đều đặn với ít nhất 150 phút/tuần các bài tập cường độ trung bình như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội.

 ●   Kiểm soát cân nặng hợp lý, đặc biệt ở người thừa cân hoặc béo phì.

 ●   Ngừng hút thuốc lá và hạn chế rượu bia để giảm nguy cơ tổn thương tim mạch.

 Tăng cường rau xanh và các thực phẩm giàu chất xơ trong thực đơn hàng ngày

 Cần lưu ý rằng thuốc không thể thay thế hoàn toàn lối sống lành mạnh, nhưng thay đổi lối sống cũng không thể thay thế thuốc ở những người bệnh có nguy cơ tim mạch cao. Việc kết hợp cả hai biện pháp sẽ mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Thông điệp dành cho người bệnh

 Tăng mỡ máu thường không gây đau, không có triệu chứng rõ ràng nhưng hậu quả có thể rất nặng nề. Người bệnh đái tháo đường cần:

●         Xét nghiệm mỡ máu định kỳ

●         Uống thuốc đều đặn theo chỉ định

●         Không tự ý ngưng statin khi thấy “khỏe” hoặc khi xét nghiệm đã cải thiện

 Điều trị mỡ máu là một quá trình lâu dài, giống như kiểm soát đường huyết, nhằm giúp người bệnh sống khỏe hơn và hạn chế tối đa các biến cố tim mạch nguy hiểm. Nếu bạn đang mắc đái tháo đường hoặc có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, rối loạn mỡ máu hoặc tiền sử bệnh tim mạch, hãy chủ động thăm khám sớm để được tư vấn và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

 Tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, người bệnh sẽ được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội tiết và Tim mạch trực tiếp thăm khám, đánh giá toàn diện nguy cơ tim mạch, thực hiện các xét nghiệm cần thiết như mỡ máu, đường huyết và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa theo các khuyến cáo cập nhật mới nhất. Đừng chờ đến khi xuất hiện biến chứng tim mạch mới bắt đầu điều trị. Gọi ngay hotline 1900 6923 và đăng ký khám tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 để được phát hiện sớm, kiểm soát tốt mỡ máu và bảo vệ sức khỏe tim mạch ngay từ hôm nay.