Ô nhiễm không khí là nguyên nhân môi trường gây ra hàng loạt các bệnh tật không lây nhiễm như đột quỵ, bệnh tim, nhiễm trùng đường hô hấp và ung thư phổi. Để hạn chế nguy cơ bệnh tật do ô nhiễm không khí, chúng ta cần có một số biện pháp để bảo vệ bản thân khỏi tác hại của ô nhiễm không khí. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ tác hại của ô nhiễm không khí và cách phòng tránh hiệu quả.
1. Tác hại của không khí ô nhiễm đối với sức khỏe
Theo Tổng giám đốc của Tổ chức Y tế Thế giới - Tedros Adhanom, cứ 10 người trên thế giới thì có 9 người hít thở không khí ô nhiễm. “Chúng tôi có nhiều bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí giết chết 7 triệu người mỗi năm, trong đó có 600.000 trẻ em.” [1]
Ô nhiễm không khí được coi là nguyên nhân môi trường lớn nhất gây tử vong do bệnh không lây nhiễm. Các hạt mịn trong không khí ô nhiễm thâm nhập vào hệ thống tim mạch và phổi, làm tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh tim, nhiễm trùng đường hô hấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và ung thư phổi. Nó được cho là có liên quan đến trẻ sơ sinh nhẹ cân, sinh non và tiểu đường. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy các mối liên hệ với sa sút trí tuệ, bệnh Alzheimer và suy giảm nhận thức.
Trong đó, trẻ em là đối tượng dễ bị ảnh hưởng sức khỏe do ô nhiễm không khí cả trong nhà và ngoài trời. Ô nhiễm không khí có liên quan đến sức khỏe hô hấp kém của trẻ nhỏ; làm suy yếu phổi và não, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, béo phì, tiểu đường loại 2 và hội chứng chuyển hóa trong suốt tuổi đời của trẻ.
Ô nhiễm không khí cũng có thể làm trầm trọng thêm nhiều tình trạng, bao gồm hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh tim mạch và tiểu đường.
Tiếp xúc với các chất ô nhiễm không khí trong thời gian ngắn hay dài đều có thể gây ra các tác động đến sức khỏe. Những tác động nghiêm trọng thường xảy ra với phụ nữ đang mang thai, trẻ em, người lớn tuổi, người nhạy cảm và những người đã có bệnh lý tim hay phổi.
Các chất ô nhiễm có hại cho sức khỏe nhất - có liên quan đến tỷ lệ tử vong sớm - là các hạt PM 2.5 có thể thâm nhập sâu vào phổi.
Tác hại của không khí ô nhiễm đối với sức khỏe
2. Hạt bụi PM 2.5 là gì?
Các vật chất dạng hạt được tìm thấy trong không khí, bao gồm bụi, chất bẩn, bồ hóng, khói và các giọt chất lỏng.
Các chất dạng hạt thường được thải ra từ phương tiện giao thông chạy bằng diesel và nhà máy nhiệt điện than. Nó cũng có thể được hình thành từ quá trình gia công gỗ và kim loại, từ khói hàn và các vụ cháy rừng. Trong nhà, nguồn PM phổ biến nhất là nấu ăn, ngoài ra nó cũng có thể hình thành do đốt nến, các sản phẩm và hóa chất tẩy rửa gia dụng, sản phẩm chăm sóc cá nhân, lông thú cưng, bụi và nấm mốc.
Khi chúng tồn tại trong không khí với số lượng lớn sẽ gây ra một lớp sương mờ có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Ví dụ như tình trạng ô nhiễm không khí xảy ra ở Hà Nội và TP.HCM (Việt Nam).
Các hạt có đường kính dưới 10 micromet (PM 10) sẽ gây hại cho sức khỏe vì chúng có thể được hít vào và tích tụ trong hệ hô hấp. Đặc biệt là các hạt có đường kính nhỏ hơn 2.5 micromet (PM 2.5) được coi là nguy hiểm cho sức khỏe vì có những tác động sâu rộng và lâu dài khi chúng đi vào phổi.
Sự xâm nhập của các hạt vào cơ thể người
Hạt PM 2.5 có kích thước nhỏ, chỉ khoảng 1/30 kích thước trung bình của một sợi tóc, chúng đi qua bộ lọc lông mũi đến phổi, làm hỏng các bộ phận của cơ thể bằng cách khuếch tán thông qua trao đổi khí ở phổi.
Hầu hết các hạt xuất hiện trong tự nhiên như bụi, phấn hoa và bào tử nấm mốc đều có kích thước lớn hơn khoảng 10 micromet. Tuy nhiên, khi chúng rơi xuống mặt đường, có thể bị bào nhỏ ra do phương tiện giao thông di chuyển qua lại. Trong khi PM 10 có thể được loại bỏ khỏi cơ thể bằng cách hắt hơi hoặc ho, thì PM nhỏ hơn 2.5 micromet rất khó đào thải ra khỏi cơ thể.
3. Cách bảo vệ sức khỏe trước không khí ô nhiễm
Tiếp xúc với ô nhiễm không khí rất nguy hiểm, bất kể bạn đang ở trong nhà hay ở ngoài trời. Bằng cách tìm hiểu về các nguồn ô nhiễm trong cuộc sống của bạn và thực hiện các bước để tránh hoặc giảm thiểu tiếp xúc, bạn có thể bảo vệ được sức khỏe của mình.
3.1. Giảm ô nhiễm ngoài trời
Hạn chế thời gian ở ngoài trời
Bạn nên tránh xa các tuyến đường lớn, đông xe cộ, đặc biệt là các tuyến đường dành cho xe tải, các tuyến đường đang thi công xây dựng. Ô nhiễm không khí thường lên đến đỉnh điểm vào giờ cao điểm. Bạn có thể thay đổi thời gian di chuyển của mình.
Khi tập thể dục buổi sáng, bạn chỉ nên tập sau khi sương khói lắng xuống. Nếu không khí buổi sáng ô nhiễm, bạn có thể cân nhắc chuyển sang buổi chiều tối. Tránh tập thể dục ở gần những con đường đông đúc và khu công nghiệp.
Sử dụng khẩu trang N95/99 bất cứ khi nào ra ngoài
Có ba loại mặt nạ mà bạn có thể lựa chọn là loại P, loại R và loại N.
Trong khi khẩu trang loại N không bảo vệ bạn khỏi các chất ô nhiễm gốc dầu thì khẩu trang loại R có khả năng chống một phần và khẩu trang loại P có khả năng chống chịu mạnh.
Khẩu trang N95 cơ bản nhất có thể lọc tới 95% hạt PM 2.5. Những mặt nạ hiệu quả hơn như N99 và N100 có thể lọc đến 99% và gần như 100% bụi.
Kiểm tra chỉ số chất lượng không khí (AQI) nơi bạn ở
AQI là thước đo mức độ ô nhiễm không khí hiện tại hoặc dự báo mức độ ô nhiễm không khí trong thời gian tới. Khi AQI tăng thì rủi ro sức khỏe càng tăng. Vào những ngày chất lượng không khí xấu, bạn nên hạn chế ra ngoài, tránh tập thể dục ngoài trời hay đi dã ngoại.
Đóng cửa ô tô khi lái xe
Khi lái xe ô tô, hãy bật tuần hoàn không khí trong xe và đóng cửa sổ.
Thay quần áo khi từ bên ngoài trở về
Khi trở về nhà, hãy thay quần áo và tắm nhanh trước khi đi ngủ để loại bỏ các hạt bụi bám trên người trong ngày.
Có chế độ ăn giàu vitamin C và axit béo omega
Một chế độ ăn uống lành mạnh sẽ giúp duy trì khả năng miễn dịch, giúp ngăn ngừa các tác hại của ô nhiễm không khí.
Trước những tác động tiêu cực của ô nhiễm, bạn nên ăn nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và chống viêm như: vitamin B, C, D, E và các axit béo không bão hòa đa. Chúng có trong các loại thực phẩm như rau lá xanh, rau mầm, cá, dầu cá, trái cây họ cam quýt, quả bơ và dầu oliu.
Ngoài ra bạn nên uống đủ nước, ít nhất 2 lít nước mỗi ngày.
3.2. Giảm ô nhiễm trong nhà
Ở trong nhà không đồng nghĩa với việc bạn không tiếp xúc với ô nhiễm không khí. Một số cách sau đây có thể giúp bạn:
Đặt cây xanh trong nhà
Trồng cây xanh trong nhà giúp thanh lọc không khí
Cây xanh có thể làm sạch không khí bằng cách giữ lại chất ô nhiễm trên mặt lá. Vì vậy, hãy trồng một vài loại cây trong nhà và văn phòng để thanh lọc không khí và giảm thiểu ô nhiễm trong nhà như: nha đam (lô hội), trầu bà, thường xuân, cỏ lan chi…
Không đốt củi trong nhà
Việc đốt củi trong nhà có thể gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng khi tạo ra các chất ô nhiễm dạng hạt và dạng khí. Bên cạnh đó, bạn cũng nên hạn chế đốt nến và nhang.
Đảm bảo thông khí trong nhà bếp và phòng tắm
Hãy đảm bảo quạt hút trong nhà bếp và quạt thông gió trong phòng tắm của bạn hoạt động tốt.
Mặc dù bếp ga không tạo ra nhiều khói có thể nhìn thấy như lửa đốt củi, nhưng nó vẫn tạo ra các khí độc hại có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong nhà. Thường xuyên thông gió cho ngôi nhà của bạn để loại bỏ các chất ô nhiễm trong nhà và tích tụ hơi ẩm.
Lắp đặt máy lọc không khí
Sử dụng máy lọc không khí, đặc biệt là cho phòng trẻ em và người lớn tuổi – những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm, có thể giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, không phải loại máy lọc không khí nào cũng có thể loại bỏ hết các chất ô nhiễm.
Mở cửa sổ
Bạn có thể mở cửa sổ và cửa ra vào để lưu thông không khí. Nên tránh buổi đêm và sáng sớm vì đây là thời điểm không khí thường ô nhiễm nhất. Những ngày chất lượng không khí xấu, bạn không nên mở cửa để ngăn chặn ô nhiễm ngoài trời xâm nhập vào trong nhà.
Xông tinh dầu
Sử dụng tinh dầu khuynh diệp để xông hơi mỗi buổi tối có thể giúp đường thở thư giãn và loại bỏ các chất dạng hạt có hại.
Dọn dẹp nhà cửa thường xuyên
Bạn nên dọn dẹp nhà cửa kỹ lưỡng để loại bỏ bụi bẩn, lông thú cưng, phấn hoa, bụi và nấm mốc. Thường xuyên giặt giũ các vật dụng bằng vải, đặc biệt là đồ chơi nhồi bông, chăn, mùng, ga trải giường và gối đầu. Nên sử dụng chất tẩy rửa tự nhiên thay vì các sản phẩm nhiều hóa chất độc hại.
Ô nhiễm không khí gây ra những hệ lụy nghiêm trọng và lâu dài đối với sức khỏe của mọi đối tượng, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Việc chủ động trang bị kiến thức và thực hiện các biện pháp bảo vệ từ trong nhà ra ngoài trời là vô cùng cần thiết để giảm thiểu rủi ro bệnh tật, bảo vệ lá phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Đừng đợi đến khi cơ thể có triệu chứng mới bắt đầu lo lắng. Tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, chúng tôi đồng hành cùng bạn kiểm soát những tác động tiêu cực từ môi trường thông qua:
● Gói tầm soát sức khỏe tổng quát chuyên sâu: Giúp đánh giá toàn diện chức năng phổi và hệ tim mạch – hai cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi bụi mịn và khí độc.
● Hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại: Chụp X-quang phổi kỹ thuật số, đo chức năng hô hấp giúp phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm hoặc tổn thương phổi tiềm ẩn.
● Đội ngũ chuyên gia đầu ngành: Tư vấn phác đồ phòng ngừa và điều trị cá nhân hóa, đặc biệt cho những người sống trong khu vực ô nhiễm hoặc có tiền sử bệnh lý hô hấp.
Gọi ngay hotline 1900 6923 để tư vấn thêm và đặt lịch khám nhanh chóng.
